NGỮ VĂN
8
Giáo viên : NGUYỄN THỊ MINH TÂM Năm học : 2010 - 2011
Trường THCS Lâm Mộng Quang
LỰA CHỌN
TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
Tiết 115
TIẾNG VIỆT
I. Nhận xét chung:
Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng.Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên. Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lý trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây thừng.
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:
- Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à? Nộp tiền sưu! Mau!
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét

bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
1
(C N)
(B N)
(V N 2)
(V N 1)
1. Gõ đầu roi xuống đất
2. cai lệ
3. thét
4. bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét

bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
1
(C N)
(B N)
(V N)
(V N)
 Thay đổi trật tự từ mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản của câu
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
Nhấn mạnh thái độ hung hãn, vị thế trong xã hội của tên cai lệ và tạo liên kết câu.
2
Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
Nhấn mạnh vị thế xã hội, liên kết câu
3
 Mỗi cách sắp xếp trật tự từ đem lại tác dụng riêng.
Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
Liên kết câu
GHI NHỚ
- Trong một câu có thể có nhiều cách sắp xếp trật tự từ, mỗi cách đem lại hiệu quả diễn đạt riêng.
- Khi nói (viết) cần biết lựa chọn trật tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp.
II. Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
 Thể hiện thứ tự trước sau của các hành động.
1.a
Hđ 1: giật phắt cái thừng trong tay anh này
Hđ 2: chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
Hđ 1: xám mặt
Hđ 2: vội vàng đặt con xuống đất
Hđ 3: chạy đến đỡ lấy tay hắn
II. Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
1.b
Thể hiện thứ bậc cao thấp của các nhân vật; đồng thời phản ánh thứ tự xuất hiện và những thứ mang theo của các nhân vật.
... cai lệ và người nhà lí trưởng ...
... roi song, tay thước và dây thừng ...
2
So sánh tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ:
THẢO LUẬN NHÓM
a
c
b
Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. (Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ làng, giữ nước.
Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ nước.
2
So sánh tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ:
Hiệu quả diễn đạt cao hơn vì nó có nhịp điệu hơn (đảm bảo được sự hài hòa về ngữ âm)

3
Tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ trong câu:
- Nhấn mạnh thái độ hung hãn, vị thế trong xã hội của nhân vật và tạo liên kết câu.
- Thể hiện thứ tự trước sau của các hành động.
- Hiệu quả diễn đạt cao hơn vì nó có nhịp điệu hơn (đảm bảo được sự hài hòa về ngữ âm)
- Thể hiện thứ bậc cao thấp của các nhân vật; đồng thời phản ánh thứ tự xuất hiện và những thứ mang theo của các nhân vật.
GHI NHỚ
Trật tự từ trong câu có tác dụng:
- Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hiện tượng, hoạt động, đặc điểm.
- Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng.
- Liên kết câu với những câu khác trong văn bản.
- Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói.
III. Luyện tập:
a
 Kể tên các vị anh hùng dân tộc theo thứ tự xuất hiện của các vị ấy trong lịch sử.
... Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung ...
III. Luyện tập:
b
(1) nhấn mạnh cái đẹp của non sông mới được giải phóng.
(2) Trật tự từ đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm cho lời thơ.
c
Tạo liên kết với câu đứng trước.
Cối xay tre, nặng nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc. (Thép Mới)
Lựa chọn, sắp xếp lại trật tự từ và nhận xét:
nặng nề quay
xay nắm thóc
cối xay tre
từ nghìn đời nay
nặng nề quay
xay nắm thóc
cối xay tre
từ nghìn đời nay
nặng nề quay
xay nắm thóc
cối xay tre
từ nghìn đời nay
Cối xay tre, nặng nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc. (Thép Mới)
Đảm bảo sự hài hòa cân đối về ngữ âm.
Thẻ của nó, người ta giữ. Hình của nó, người ta đã chụp rồi. (Nam Cao – “Lão Hạc”)
Ví dụ:
Người ta giữ thẻ của nó. Người ta đã chụp hình của nó.
Đưa cụm từ “thẻ của nó”, “hình của nó” lên trước với mục đích nhằm nhấn mạnh và nêu bật tầm quan trọng của thẻ và hình.
Nhận xét về cách đảo trật tự từ.
Hướng dẫn tự học:
- Xem lại nội dung bài học
- Làm bài tập
Chuẩn bị bài mới: Đọc và soạn Văn bản “Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục”
(Trích: Trưởng giả học làm sang - Mô-li-e)
Đọc, đối chiếu 2 câu sau (chú ý cụm từ in đậm) và cho biết câu nào mang tính nhạc rõ ràng hơn.
a/ Nhớ một buổi trưa hôm nào, nồm nam cơn gió thổi, khóm tre làng rung lên man mác khúc nhạc đồng quê.
b/ Nhớ một buổi trưa hôm nào, nồm nam cơn gió thổi, khóm tre làng rung lên khúc nhạc đồng quê man mác.
Tre
giữ nước
giữ mái nhà tranh
giữ đồng lúa chín
Vai trò của tre có ý nghĩa từ không gian hẹp đến rộng, từ khái niệm làng, nước đến khái niệm nhà, đồng thêm thân quen,gần gũi hơn. - Sắp xếp đối xứng 2/2, 4/4. - Giàu chất thơ.
giữ làng
(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
(3) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
(4) Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ cai lệ thét.
(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất cai lệ thét.
(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ cai lệ thét.
(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất cai lệ thét.
Nhấn mạnh thái độ hung hãn, liên kết câu
Liên kết câu
Liên kết câu
(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
3) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
(4) Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
Nhấn mạnh vị thế xã hội, liên kết câu
Nhấn mạnh vị thế xã hội, liên kết câu
Nhấn mạnh thái độ hung hãn
2
II. Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Tre hy sinh để bảo vệ con người.
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ làng, giữ nước. Tre hy sinh để bảo vệ con người.
Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ nước. Tre hy sinh để bảo vệ con người.
a
c
b